Đột biến cấu trúc NST – Sinh học

Đột biến cấu trúc NST là thay đổi số lượng, trình tự sắp xếp gen trong NST -> thay đổi hình dạng, kích thước, cấu trúc NST.

Tính chất:

Các dạng:

[external_link_head] có 4 dạng

  • mất đoạn: đột biến làm mất 1 đoạn của NST (đoạn không mang tâm động).

  • lặp đoạn: đột biến làm 1 đoạn của NST lặp lại 1 hay nhiều lần.

  • đảo đoạn: đột biến làm 1 đoạn của NST bị đứt và đảo ngược 180 độ rồi gắn lại ở vị trí cũ.

  • chuyển đoạn: đột biến làm 1 đoạn của NST chuyển sang vị trí khác trên cùng NST hoặc trao đổi đoạn giữa các NST không tương đồng.

Nguyên nhân: 2 nguyên nhân

[external_link offset=1]

  • trong: rối loạn quá trình sinh lí, sinh hóa của tế bào.

  • ngoài: tác nhân lí (tia phóng xạ, tia tử ngoại…), hóa (chì, benzen, thủy ngân, thuốc trừ sâu, diệt cỏ…), sinh (virus viêm ga siêu vi B, sarcoma, herpes) trong môi trường.

Phân loại

:

  • tự nhiên
  • nhân tạo

Cơ chế

: 2 cơ chế chính: do NST bị đứt gãy & do tiếp hợp, trao đổi chéo không đều trong giảm phân.

  • chuyển đoạn:
    • trên cùng NST

    • trên các NST không tương đồng: có 2 dạng

      • chuyển đoạn tương hỗ: 2 NST khác cặp tương đồng cùng đứt 1 đoạn và trao đổi đoạn đứt với nhau -> tạo giao tử không bình thường.

      • chuyển đoạn không tương hỗ: 1 đoạn của NST đứt ra hoặc cả NST gắn vào NST khác không cùng cặp tương đồng; hoặc cặp NST này nhập vào cặp NST khác.

READ  Review Mặt Nạ Đất Sét Kiehl’s Đẩy Mụn Có Tốt Không? Giá Bao Nhiêu?

Hậu quả

:

  • mất đoạn: làm giảm số lượng gen trong NST -> mất cân bằng gen trong hệ gen -> gây giảm sức sống hoặc chết => nguy hiểm nhất.

  • lặp đoạn: làm tăng số lượng gen trong NST -> làm tăng cường hoặc giảm bớt biểu hiện tính trạng -> mất cân bằng gen trong hệ gen -> gây hại cho cơ thể.

  • đảo đoạn: làm thay đổi vị trí gen trong NST -> thay đổi mức độ hoạt động của gen -> gây hại nhưng không làm thay đổi vật chất di truyền -> ít ảnh hưởng đến sức sống của cá thể nhất.

  • chuyển đoạn giữa các NST không tương đồng: làm 1 số gen trên NST này chuyển sang NST khác -> làm thay đổi nhóm gen liên kết (các gen trên cùng 1 NST). Thể đột biến có chuyển đoạn lớn thường giảm khả năng sinh sản hoặc chết (bất thụ).

Ý nghĩa:

  • cấu trúc lại hệ gen -> cách li sinh sản -> hình thành loài mới. 
  • tạo nguồn nguyên liệu cho chọn lọc, tiến hóa.
  • mất đoạn dùng để loại bỏ gen có hại; để xác định vị trí gen trên NST -> lập bản đồ gen người.
  • lặp đoạn -> lặp gen -> tạo alen mới.
  • đảo đoạn tạo sự đa dạng giữa các thứ, nòi trong 1 loài.
  • chuyển đoạn có vai trò quan trọng trong hình thành loài mới.
  • dùng dòng côn trùng mang đột biến chuyển đoạn (giảm sinh sản) cho cạnh tranh với dòng bình thường -> giảm số lượng cá thể -> phòng trừ sâu hại.
READ  Cách dùng giới từ IN ON AT trong Tiếng Anh

Ví dụ:

– Đột biến mất đoạn NST 21 ở người gây ung thư máu.

[external_link offset=2]

  Đột biến mất vai dài NST 22 ở người gây ung thư máu ác tính.

– Đột biến lặp đoạn trên NST X ở ruồi giấm làm mắt lồi thành dẹt.

– Đột biến lặp đoạn làm tăng hoạt tính enzym amylaza có ý nghĩa trong sản xuất bia.

[external_footer]

Viết một bình luận